„Tradycje strażaków w ochronie dziedzictwa przyrodniczego i kształtowaniu dziedzictwa kulturowego obszaru pogranicza w Gminie Poronin i Obec Kokava”

HISTORIA OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH

Walka z ogniem prowadzona była przez ludzi już w zamierzchłych czasach. Miała ona jednak charakter spontaniczny i niezorganizowany. Zmaganie się z żywiołem, jakim był ogień, mimo ofiarności ratujących, często nie przynosiło efektów. W najlepszym razie potrafiono tylko ograniczać rozmiary strat.

W Polsce ze zorganizowanym ratownictwem przed pożarami spotykamy się już na początku średniowiecza. Dotyczyło to tylko większych miast. Nie tworzono do tego celu specjalnych organizacji ogniowych, a obowiązek walki
z ogniem nakładano na samorządy miejskie, organizacje rzemieślnicze i kupieckie. Niestety, nie było to dobre rozwiązanie, ponieważ straty przy powstałych pożarach były duże.

W XIX wieku powstała dopiero idea zakładania straży ogniowych z wyszkolonymi załogami oraz używania do gaszenia pożarów narzędzi ratowniczych. Rozwój organizacji strażackich jednak był nierówny. Decydowały o tym warunki polityczne. Zaborcy byli przeciwni zrzeszaniu się ludzi w organizacjach. Z roku na rok wzrastała liczba pożarów, a skutki były duże. Drewniane domy, z zabudowaniami gospodarczymi, na podhalańskich wsiach stwarzały duże zagrożenie pożarowe. Galicyjski zaborca przyjął więc bardziej liberalny kurs. Podobnie jak w innych rejonach kraju, na terenie Podhala w drugiej połowie XIX wieku powstały pierwsze ochotnicze straże pożarne w: Nowym Targu
w 1881 r., Zakopanem w 1889 r. i Szaflarach w 1894 r.
Na obszarze obejmującym dzisiejszą Gminę Poronin pierwsze ochotnicze straże pożarne założono na przełomie XIX-XX wieku w Poroninie i Zębie. Towarzystwa działały na podstawie Ustawy o stowarzyszeniach z 15 listopada 1867 r., w oparciu o statuty zatwierdzone przez c.k. namiestnictwo Galicji. Podstawowym zadaniem ochotniczej straży pożarnej było niesienie zorganizowanej pomocy w razie zagrożenia życia lub mienia przez pożary i inne klęski żywiołowe.

Ochotnicze straże pożarne, oprócz walki z pożarami, pełniły wiele ważnych i pożytecznych funkcji. Najważniejszą z nich była prewencja przeciwpożarowa.

Przy strażach powstawały orkiestry, zespoły teatralne, obchodzono uroczyście rocznice narodowe. Piękną kartę stanowi wychowywanie strażaków w duchu patriotycznym i niepodległościowym.

W celu walki z żywiołami każde towarzystwo strażackie utrzymywało korpus ochotniczej straży pożarnej, umundurowany i zaopatrzony w niezbędne narzędzia oraz przybory. Członkowie OSP pełnili swoje obowiązki bezinteresownie. Straż składała się z członków czynnych, wspierających i honorowych.

Działalnością towarzystwa kierowało walne zgromadzenie członków oraz wybrany na nim wydział towarzystwa. W skład wydziału wchodzili: prezes, naczelnik korpusu, zastępca i paru członków. Naczelnik i jego zastępca wybierani byli przez walne zgromadzenie i zatwierdzani przez radę gminy. Najczęściej stosowanymi w tym okresie sprzętami były: sikawki podręczne tzw. szpryce, sikawki ssąco-tłoczące ręczne, węże ssące z koszem, węże tłoczne parciane, rury prądowe (prądownice) koneweczki, drabiny pojedyncze i drabiny składane z 2, 3 i 4 części, osęki, wiaderka z płótna żaglowego, pomalowane farbą pokostową lub terem, wiaderka blaszane, baby ogniowe (tłumice), wykonane z mocnych, lekkich tyk zakończonych przymocowaną miotłą brzozową, obwiniętą w grube płótno lub workiem z płótna wypchanego sierścią, kłakami lub słomą, topory i siekiery. Sprzęt ratowniczy przechowywany był na prywatnych posesjach, w drewnianych szopach lub stodołach.
Na początku jedyną oznaką przynależności do korporacji strażackiej była opaska na ramieniu. Stopniowo wprowadzano umundurowanie, wzorując się na wojsku. To samo dotyczyło odznak,
stopni oraz pełnionych funkcji.

Strażacy do akcji ratowniczych ubierali bluzy i spodnie, nakładali hełmy skórzane, a później blaszane, pasy (gurty) konopne wzmocnione skórą. Do pasów przymocowane były pochwy z toporkami, zatrzaśniki i gwoździe ratunkowe. Przez prawe ramię strażak nosił 25-metrową linewkę (linka ratunkowa), splecioną łańcuszkowo, z jednej strony zakończoną kluczką, a z drugiej małym karabinkiem. Na nogi ubierano skórzane buty z podwyższoną cholewką. Ubiór wyjściowy na Podhalu składał się z portek góralskich, granatowej bluzy i kierpców. Nakrycie głowy najczęściej stanowiła sukienna czapka rogatywka lub góralski kapelusz.

Przed pierwszą wojną światową powstała trzecia w kolejności straż pożarna w Murzasichlu, a w roku jej wybuchu w Nowem Bystrem. Ciekawostką jest, że straż pożarną w Nowem Bystrym utworzono prawdopodobnie na bazie straży pożarnej istniejącej przy kółku rolniczym od 1900 r.

Po siedmiu latach od odzyskania przez Polskę niepodległości, utworzono straż pożarną w Suchem.

W czasie II wojny światowej zawiązała się straż pożarna w Małem Cichem. Siódma, kolejna straż pożarna, należąca do Gminy Poronin, zorganizowała się na początku lat 50. XX w. w Bustryku.

Po zmianach ustrojowych, w celu zapewnienia lepszego bezpieczeństwa pożarowego wsi, założono na początku lat 90. Ochotniczą Straż Pożarną w Stasikówce.

Obecnie Ochotnicze Straże Pożarne działają na podstawie Ustawy o stowarzyszeniach z 1989 r. (z późniejszymi zmianami), w oparciu o swoje statuty, które zarejestrowane są w Sądzie Rejestrowym.

Do głównych celów i sposobów działania OSP należą:

• prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z Państwową Strażą Pożarną, organami samorządowymi i innymi podmiotami;
• branie udziału w akcjach ratowniczych, przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń;
• informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi;
• rozwijanie wśród członków ochotniczej straży pożarnej kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej;
• wykonywanie innych zadań, wynikających z przepisów o ochronie przeciwpożarowej.